Hari Raya Aidilfitri, juga dikenali sebagai Lebaran di Indonesia, merupakan detik yang paling dinantikan oleh umat Islam selepas sebulan menjalani ibadah puasa pada bulan Ramadan. Pada saat inilah mereka berpeluang menikmati pelbagai hidangan lazat bersama keluarga, rakan-rakan dan sanak saudara sambil berkongsi makanan serta kegembiraan. Perubahan waktu ini boleh dilihat sebagai peralihan daripada fasa “berpuasa”, iaitu tempoh untuk muhasabah diri, meningkatkan kerohanian dan mengawal diri, kepada fasa “beraya” atau “menjamu selera”, iaitu masa untuk berkongsi rezeki, bersyukur dan meraikan kejayaan menunaikan ibadah puasa.
Namun begitu, peralihan daripada berpuasa kepada menjamu selera ini boleh menjadi cabaran kepada kesihatan. Selepas sebulan berpuasa, sistem penghadaman mungkin belum bersedia untuk menerima makanan yang berat, berlemak dan tinggi gula. Jika tidak diurus dengan baik, perubahan ini boleh menyebabkan gangguan penghadaman, cirit-birit serta meningkatkan risiko penyakit tidak berjangkit seperti obesiti, tekanan darah tinggi dan penyakit jantung.
Menurut Prof Dr Rimbawan, Ahli Lembaga Penasihat Pemakanan Herbalife, selepas berakhirnya tempoh berpuasa ramai individu kembali kepada tabiat pemakanan lama, malah ada yang melampaui batas dengan makan secara berlebihan. Mereka juga cenderung mengambil makanan yang tinggi kalori, lemak, gula dan garam yang sepatutnya dihadkan, selain mengabaikan aktiviti fizikal.
Persatuan Dietitian Malaysia (MDA) turut menyatakan bahawa orang ramai boleh mengalami peningkatan berat badan sekitar 0.37 hingga 1.89 kilogram semasa musim perayaan. Trend ini juga berkemungkinan dialami oleh rakyat Malaysia, khususnya ketika sambutan perayaan, dan perubahan mendadak dalam corak pemakanan serta gaya hidup boleh meningkatkan risiko penyakit kronik seperti obesiti dan diabetes. Selain itu, pengambilan makanan secara berlebihan juga boleh menyebabkan masalah penghadaman serta ketidakseimbangan tenaga dalam tubuh.
Bagi mengekalkan kesihatan sepanjang tempoh perayaan, perubahan pemakanan perlu dilakukan secara berperingkat dan makan secara berlebihan sebaik sahaja selepas berpuasa perlu dielakkan. Pengambilan makanan yang seimbang amat penting, termasuk sayur-sayuran, buah-buahan, karbohidrat, lemak sihat dan protein. Protein khususnya memainkan peranan penting dalam mengekalkan kesihatan selepas Hari Raya kerana ia membantu membaiki tisu badan, mengawal selera makan bagi mengelakkan pengambilan makanan secara berlebihan serta menyokong kesihatan otot untuk mengekalkan kekuatan dan kelenturan tubuh.
Selain itu, orang ramai disarankan untuk kekal aktif dengan meneruskan atau meningkatkan aktiviti fizikal yang diamalkan semasa bulan Ramadan, seperti berjalan pada waktu pagi atau petang serta melakukan senaman ringan. Saiz hidangan juga perlu dikawal dengan mengelakkan makan secara berlebihan dan berhenti makan apabila berasa kenyang. Sebagai panduan, konsep Pinggan Sihat Malaysia atau “Suku-Suku-Separuh” boleh diamalkan bagi membantu menyediakan hidangan yang lebih seimbang.
Dalam masa yang sama, pengambilan air yang mencukupi perlu diberi perhatian bagi memastikan tubuh kekal terhidrat. Tidur yang mencukupi, pengurusan tekanan yang baik serta mengekalkan fokus dan tumpuan juga penting untuk kesihatan secara keseluruhan. Nutrien seperti asid lemak Omega-3, vitamin D, sebatian antioksidan dalam makanan serta protein yang kaya dengan asid amino triptofan turut membantu menyokong kesihatan mental.
Salah satu cabaran terbesar semasa Hari Raya ialah menolak makanan yang dihidangkan oleh saudara-mara, yang lazimnya tinggi lemak dan gula. Bagi mengelakkan makan secara berlebihan, seseorang boleh menyatakan secara sopan bahawa mereka sedang menjaga kesihatan dan tidak mahu makan terlalu banyak. Jika terdapat pilihan yang lebih sihat seperti buah-buahan, ia boleh dipilih sebagai alternatif.
Hari Raya seharusnya menjadi masa untuk saling bermaafan, bersyukur dan meraikan kejayaan menunaikan ibadah puasa, bukannya masa untuk berlebihan dalam pemakanan. Dengan mengamalkan gaya hidup sihat dan menikmati hidangan secara seimbang, risiko penyakit kronik dapat dikurangkan. Amalan gaya hidup sihat juga mampu meningkatkan kualiti hidup serta membantu individu menjadi lebih sihat dan produktif dalam kehidupan seharian.
